Shenzhou- orginalna koncepcja czy chińska kopia Sojuza?

Uwaga mediów w zakresie astronautyki w roku 2010 była w głównej mierze skoncentrowana na wydarzeniach z wiązanych zprzyszłością NASA i niepewnymi losami amerykańskiego programu lotów załogowych. Określenia typu „Nowa era NASA” i podobne skutecznie skupiały na sobie uwagę wielością deklaracji a przeraźliwie rozmytą wizją najbliższej przyszłości. Innym obszarem gdzie wiele się wydarzyło był sektor prywatny, który w minionym roku rozpieszczał nas, dla odmiany pozytywnie, dużą ilością nowych informacji (głównie SpaceX oraz Virgin Galactic).

W stosunku do tych rozreklamowanych w iście amerykańskim stylu przedsięwzięćii trochę na uboczu uwagi znajduje się chiński załogowy program kosmiczny. W mediach często komentowany i sprowadzony do dwóch punków. Podaje się do wiadomości, że chiński statek kosmiczny Shenzhou jest wzorowany na rosyjskim Sojuzie sprzed 40 latiii, ewentualnie rozwijając tę myśl o analizę umieszczającą chiński program kosmiczny na poziomie rosyjskiego, z wczesnych lat siedemdziesiątychiv. Pomimo że zdania te nie są nieprawdziwe to pozostawione bez komentarza mogą dać fałszywy obraz potencjału Chin w zakresie załogowej astronautyki. Prześmiewczo można powiedzieć, że widelców w Europie używa się od XV wieku ale korzystanie z nich dzisiaj nie cofa naszej kultury kulinarnej do poziomu średniowieczav.

Rok 2011 będzie ważnym rokiem dla CNSA Chińskiej Agencji Kosmicznej, która ma w planie wystrzelenie pierwszej z serii, stacji kosmicznej Tiangong 1. Warto, zatem spojrzeć na ważny element systemu, jakim jest pojazd transportujący ludzi na orbitę.

Statek kosmiczny Shenzhou bywa często określany jako kapsuła Shenzhouvi, co jest mylące gdyż kapsuła powrotna stanowi 1/3 całości wynoszonej na orbitę obok części serwisowej oraz modułu orbitalnego. Widoczne podobieństwo do rosyjskich statków Sojuz nie jest przypadkowe, lecz różnice konstrukcyjne powodują, że przeznaczenie jak i zakres możliwości czynią z niego pojazd o zupełnie innym potencjale. Przede wszystkim nie wygląda na to żeby przy jego produkcji używano części rosyjskiej konstrukcji czy to kopiowanych czy produkowanych na licencjivii, choć Cox Reportviii podaje, że w latach dziewięćdziesiątych RKK Energia sprzedała Chinom kompletnego Sojuzaix. Podobieństwo kształtu najprawdopodobniej wynika również z przyjętych założeń konstrukcyjnych, które wpłynęły na jego wygląd. Jako porównanie można podać podobieństwo Sojuza do General Electric Apollo Proposalx lub wahadłowca Buran do Space Shuttle (nie wyklucza wzorowania się, jednak różnice są zbyt duże żeby uznać je za kopie).

Dokowanie chińskiego statku z laboratorium orbitalnym Tiangong 1

Dokowanie chińskiego statku z laboratorium orbitalnym Tiangong 1

Shenzhou jest większy i cięższy od swojego rosyjskiego odpowiednika (kapsuła powrotna o 13%)xi a moduł orbitalny ma kształt cylindra dającego 8 metrów sześciennych powierzchni użytkowej. Najistotniejszą cechą chińskiego statku wyróżniającą go na tle innych konstrukcji jest właśnie cylindryczny Moduł Orbitalny. Posiada własny napęd, oraz zasilanie i system kontroli lotu umożliwiający autonomiczny lot po odłączeniu się od reszty statku. Potencjalnie istnieje możliwość dołączania modułów przez kolejne Shenzhou do tych już orbitujących co tworzyłoby małą stację kosmiczną lub dołączanie ich do pełnowymiarowych stacji Tiangong i następnych tym samym powiększając ich powierzchnię użytkową. Możliwości takiej nie mają rosyjskie Sojuzy, gdyż tam śluza jest zintegrowana z kapsułą powrotną. Inną opcją jest pozostawienie modułu na orbicie w celu przeprowadzenia automatycznych eksperymentów naukowych, co zresztą miało już miejsce (pracował 6 miesięcy po powrocie kapsuły załogowej). W wersji bez węzła cumowniczego na nosie znajduje się miejsce dla dodatkowego wyposażenia, którym mogą być mikrosatelityxii. Moduł służy też jako śluza powietrzna przez którą przeprowadzane są spacery kosmiczne (funkcja raz tylko wykorzystana w Sojuzach 4 i 5 w 1969 rokuxiii). Cały statek zasilany jest dwoma parami baterii słonecznych o łącznej powierzchni 40 metrów kwadratowych co daje o 50% więcej energii niż w rozwiązaniu rosyjskim. Kapsuła powrotna jak wspomniano jest większa o 13% od Sojuza. Tutaj pojawiają się inne podobieństwa do rosyjskiego odpowiednika. Posiada identyczną formę aerodynamiczną i jest przeskalowanym rozwiązaniem pierwowzoru. Technika lądowania jest identyczna i wykorzystuje jedną główną czaszę spadochronu o takim samym jak w Sojuzie pomarańczowo-białym kolorzexiv. Zastosowano również rakietowy system miękkiego przyziemienia. Cechami zewnętrznymi są dwa 30 centymetrowej średnicy iluminatory zapewniające widok na zewnątrz. Kosmonauci opuszczają kapsułę włazem umieszczonym na jej szczycie. Ze względu na inne wymiary niemożliwe było zainstalowanie urządzeń z kapsuły rosyjskiej. Instrumenty pokładowe oparte są na nowoczesnych wyświetlaczach ciekłokrystalicznych. System ręcznego orientowania statku w przestrzeni oparty jest o rosyjskie rozwiązanie Vzor pozwalające na ustawienie w pozycji umożliwiającej włączenie silników hamujących. Brakuje mu jednak funkcji peryskopu, która umożliwia widok do przodu wykorzystywany przy dokowaniu pojazdu z innymi w przestrzeni. Wobec takich różnic przyszłe dokowania będą musiały być prowadzone za pomocą transmisji wideo lub osobnego stanowiska znajdującego się w module orbitalnymxv. Przestrzeń wewnętrzna kapsuły wynosi 6 metrów sześciennych za sprawą miejsca jakie zajmują spadochrony główny i zapasowy. Kosmonauci zajmują miejsca na trzech modelowanych na wzór rosyjski siedzeniach skierowanych na wspomniany cyfrowy panel sterowania. Dwa wielofunkcyjne wyświetlacze LCD o dużej rozdzielczości mogą wyświetlić dowolny punkt na ziemi, aktualną pozycję statku oraz strefy lądowania wyliczane przez komputer na bieżąco. Panel sterowania posiada syntezator głosu zintegrowany z systemami bezpieczeństwa reagujący na sytuacje odbiegające od normy. Wnętrze kapsuły oświetlane jest przez regulowane lampy fluorescencyjne. Na wyposażenie każdego kosmonauty składają się: kombinezon kosmiczny opierający się konstrukcyjnie na rosyjskim kombinezonie Sokół, ubranie służące do przetrwania w fazie po lądowaniu a przed znalezieniem przez grupy poszukiwawcze (z doświadczeń rosyjskich jak podczas misji Sojusz 18-1 wiadomo, że może z tym być różnie), ubranie robocze na czas pobytu na orbicie, bieliznę, słuchawki z mikrofonem, zestaw czujników monitorujących stan zdrowia, oraz śpiwór.

Porównanie rozmiarów kapsuł używanych bądź planowanych.

Porównanie rozmiarów kapsuł używanych bądź planowanych.

Czy zatem Chińczycy latają…chińską podróbką? Czy może jednak na bazie dostępnej technologii zdobytej na drodze działań biznesowych z Rosją opracowali własną ciekawą konstrukcję? Osobiście przychylałbym się do drugiej opcji. Moduł orbitalny ma postawione przed sobą zadania jakich nie stawia się, nie stawiało i nie będzie stawiać projektom w ciągu najbliższych dwóch dekad (Orion, Dragon, CST-100, Sojuz oraz projekt jego następcy) szczególnie w zakresie autonomicznych lotów badawczych.

Orland Krzyżanowski

xi Dane techniczne podaję za angielską wikipedią. Pokrywają się z informacjami z innych źródeł: http://en.wikipedia.org/wiki/Shenzhou_program

xvhttp://www.astronautix.com/craft/shenzhourv.htm

Bibliografia

Angielska gazeta http://www.dailymail.co.uk przypis 2

Angielska wikipedia http://en.wikipedia.org przypisy 4,5,8,11

Anglojęzyczny serwis poświęcony astronautyce http://www.astronautix.com przypisy 6,10,15

Gazeta Wyborcza http://info.wyborcza.pl/ przypis 6

Serwis Kosmonauta.net http://www.kosmonauta.net przypisy 1,3

Serwis Youtube http://www.youtube.com przypis 12

Strona poświęcona astronautyce http://www.spacefacts.de przypis 14

Strona Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki http://www.aiaa.org/ przypis 9

Reklamy

Informacje Orland Krzyżanowski
Witam na blogu tematycznym poświęconemu historii załogowej astronautyki. Wpisy będą miały charakter artykułów z zachowaniem poprawności formalnej w postaci podania źródeł bądź przypisów w wypadku korzystania z czyjejś pracy. W polskojęzycznym internecie nie ma wielu stron traktujących wybrane zagadnienia szczegółowo a dotyczących mniej znanych zagadnień w postaci koncepcji i różnych studiów dotyczących eksploracji przestrzeni kosmicznej w przeszłości.

One Response to Shenzhou- orginalna koncepcja czy chińska kopia Sojuza?

  1. Pingback: H-2: chińskie studium wahadłowca kosmicznego jako odpowiedź na zimnowojenne plany mocarstw (1988r.) « -Undocking confirm! SpaceSite

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: