Postsowiecka wojskowa stacja kosmiczna hotelem na orbicie

Oświadczam że jestem autorem poniższego artykułu i jest on objęty prawem autorskim.

Pod koniec 2010 roku ulice Brytyjskiego Douglas przemierzyły dwie  ciężarówki do przewozów wielkogabarytowych.  Na naczepach ukryty był pod plandekami tajemniczy cylindryczny ładunek. Najprawdopodobniej pozbycie się plandek nie zmniejszyłoby jego tajemniczości, bo wymagałoby to posiadania przez przechodniów wiedzy na temat tajnych wojskowych stacji orbitalnych Almaz jako elementu sowieckiego programu kosmicznego z lat 70tych.

Dwie takie stacje zostały nabyte przez prywatną firmę Excalibur Almaz i przetransportowane na wyspę leżącą niedaleko Wielkiej Brytanii- Isle of Man. Są one pozostałością po zawieszonym  w latach 70tych programie Almaz (równolegle prowadzonym do oficjalnych cywilnych stacji Salut) To na stacjach Almaz po raz pierwszy zamontowano i testowano uzbrojenie mogące zestrzeliwać wrogie satelity oraz, co ciekawe, statki Apollo gdyby te chciały dokonać abordażu(1). W kosmos poleciały trzy załogowe stacje oficjalnie pod oznaczeniami Salut 2,3 i 5. Po zakończeniu programu Rosjanie zamknęli w magazynach pozostałości po nim a wiedza na ich temat pogrążona została w tajemnicy aż do upadku ZSRR.

Stacja ALMAZ w czasie transportu.

Mimo że w polskich mediach się o tym nie mówi to początek XXI wieku jest też początkiem nowego wyścigu kosmicznego. Tym razem polega on na komercyjnym dostępie załogowej astronautyki do przestrzeni kosmicznej. Nie jest niczym nowym fakt, że fundowane przez państwo programy kosmiczne są skrajnie drogie, a w przypadku USA po zakończeniu lotów wahadłowców ich program zabrnął w ślepą uliczkę (2). Komercjalizacja spowoduje obniżenie kosztów, większą paletę możliwości do wyboru, dostęp na orbitę wielu podmiotom które do tej pory miały to zadanie utrudnione (turystyka, programy badawcze uczelni czy prywatnych korporacji). Idea komercjalizacji jest prosta- jeżeli mamy być obecni w kosmosie, musi być to opłacalne. W przypadku obecnego wyścigu ciężko o wybór strony której będzie się kibicowało gdyż są to zazwyczaj firmy z wieloma międzynarodowymi udziałowcami dlatego należy zachować ostrożność przy generalizowaniu.

Kapsuła Merkur

Tak czy inaczej jedną z takich firm jest powstała w 2005 roku Excalibur Almaz  (dalej EA). Jakiś czas temu firma oznajmiła że kupiła od Rosjan kilka kapsuł Merkur (3). Czym były owe kapsuły i inne pokrewne pytania wymagały już solidnego przekopania sporej anglojęzycznej części internetu.W skrócie nieoficjalna nazwa Merkur dotyczyła kapsuły powrotnej projektowanego jako konkurencja do znanego wszystkim Sojuza statku TKS który to statek zaprojektowano jako element systemu stacji orbitalnych Almaz. (Analogicznie jak Sojuz i Progress był elementem programuSalut). Sprawa wyglądała interesująco tym bardziej, że załogowy TKS nigdy nie poleciał. Firma EA przedstawiła komputerowe wizualizacje pomalowanej na biało kapsuły zaopatrzonej w loga firmy i na jakiś czas dała o sobie zapomnieć. W międzyczasie inne prywatne firmy (jako że są dotowane przez NASA nazwę je „amerykańskimi”) zaczęły chwalić się pierwszymi realnymi osiągnięciami. Najbardziej rozreklamowanym podmiotem jest tutaj ukończony i poddawany aktualnie próbom statek Virgin Galactic. Ma on wykonywać turystyczne loty suborbitalne. Druga firma z realnymi osiągnięciami to SpaceX z rakietą Falcon i testowaną kapsułą (w wersji towarowej dla ISS) Dragon. Do roku 2010 można by pomyśleć „Amerykanie” znowu wygrywają. Aż tu nagle jak wspomniałem na początku okazuje się że EA nie próżnowali i mają konkretny sprzęt. 8 kapsuł wielokrotnego użytku, Stacje Almaz i kadłub drugiej. Oznacza to umieszczenie na orbicie własnej stacji orbitalnej która jest już wybudowana i jakby nie było- przetestowana.

autor: Orland Krzyżanowski

Almaz po „rozpakowaniu” w tle kadłub drugiego.

1.http://www.astronautix.com/craft/almaz.htm   -o programie Almaz

2. http://www.idlewords.com/2005/08/a_rocket_to_nowhere.htm -Wahadłowiec jako ślepa uliczka

3. http://en.wikipedia.org/wiki/Merkur_%28spacecraft%29 -o kapsule Merkur statku TKS

http://www.excaliburalmaz.com/ -Oficjalna strona firmy

Soyuz LOK- niezrealizowany element rosyjskiego programu księżycowego

Na podstawie: The early Soyuz missions, L1, N-1/L3 programs (1967-1974) na: http://www.russianspaceweb.com

LOK w konfiguracji dla misji księżycowej mógłby być nazwany Sojuzem na sterydach, gdyż przypomina rozrośniętą wersję orginalnego statku Sojuz 7K-OK. Jednak nie tylko wygląd wyróżniał ten projekt. W środku znajdowało się kilka unikalnych rozwiązań i dodatkowych systemów.

Historia projektu

LOK został obmyślony jako część księżycowego kompleksu ekspedycyjnego. Statek był przeznaczony do przewiezienia na księżyc dwuosobowej załogi z której jeden astronauta zostałby na orbicie a drugi wylądował na powierzchni srebrnego globu w lądowniku LK wchodzącym w skład kompleksu L3 .

Podstawowa konfiguracja kompleksu została opracowana w roku 1963 dwa lata po Stanach Zjednoczonych. Tutaj pozwolę się zatrzymać i wyrazić swoje zdanie w temacie wyścigu kosmicznego i lądowania człowieka na księżycu. Filmy i dokumenty na discovery nie pozwalają nam zapomnieć kto wygrał wspomniany wyścig. Zajmując się tym tematem musimy jednak spojrzeć na problem szerzej i zdystansować się do najbardziej popularnych i obiegowych opinii. Polecam sięgnąć po film „Space Race” produkcji BBC który dobrze moim zdaniem obrazuje rzeczywistą sytuację na początku lat 60` oraz „Zimna wojna w kosmosie” produkcji rosyjskiej. Amerykanie ogłosili plan lądowania człowieka na księżycu w czasie w którym nie byli w stanie umieścić człowieka na orbicie. Za sobą mieli jeden suborbitalny lot przerobionej rakiety balistycznej i wielkie opóźnienie w stosunku do swoich rywali. W tym samym czasie Rosjanie mieli za sobą wiele „pierwszych razów w historii”. Problem leżał nie w tym jak Rosjan przegonić ale w ogóle dojść do ich poziomu. Księżyc był jedyną rzeczą o którą można było startować od zera. Dlaczego? Bo Rosjanie nie planowali w najbliższym czasie załogowej misji księżycowej.  Ogłoszenie programu księżycowego praktyczne zerowało szanse zmuszając Rosjan do zajęcia się programem który był „nie po drodze” ich koncepcji rozwoju załogowej astronautyki. W moim mniemaniu była to pętla na szyje NASA która zaciska się od roku 1969. Rosjanie nie bez powodu nie interesowali się załogową misją na księżyc. Środki przeznaczone na program bez dalszej koncepcji jego kontynuacji byłyby zmarnowane a lata doświadczeń „nie w tym kierunku” bezpowrotnie utracone.  Żeby nie być gołosłownym przestawiam wykres postępu wyścigu kosmicznego:

Co widzimy powyżej(1) to przełom około 65 roku w którym USA wychodzą na prowadzenie. I dobrze, ale zobaczcie co dzieje się po ostatnim locie Apolla 17. W roku 73 NASA znajduje się pod czerwoną rosyjską kreską. Ten wygrał wyścig kosmiczny kto powie w którym miejscu wykresu go kończymy. W roku 1969 Astronautyka rosyjska dopiero nabierała rozpędu.

Jest to temat na zupełnie inny artykuł ale zależało mi na wybiciu czytelnika z wyrobionego toku myślenia o tamtych wydarzeniach. W szczycie księżycowej gorączki połowy lat 60` rosyjscy konstruktorzy specjalizujący się w załogowych lotach kosmicznych musieli stawić czoło wielu problemom podczas gdy ich rywale skoncentrowani byli tylko na programie Apollo. Korolew i jego współpracownicy spędzili wiele bezsennych nocy rozpraszając się pomiędzy opracowaniem statku Sojuz przeznaczonego do misji orbitalnych, lotem wokół księżycowym i w końcu kompleksem do lądowania na księżycu L3. Rosjanie nie byli zachwyceni wizją wyścigu na księżyc więc nie rezygnowali z przyjętej wcześniej linii rozwoju. Pamiętajmy że tylko jedna ze stron postawiła cel wyścigu i warunki jego wygrania.

Największą różnicą pomiędzy orbitalną wersją Sojuza a wersją księżycową był system zasilania. Zrezygnowano z paneli słonecznych na rzecz ogniw paliwowych wodór/tlen. Opracowano również system odzyskiwania wody „Rosa”. Testy miały objąć bezzałogowy lot w którym specjalne urządzenia symulowałyby wilgotność powietrza w statku tak jak gdyby przebywali tam prawdziwi kosmonauci. Niestety żaden LOK nigdy nie poleciał w kosmos. Ostatnia rakieta N1 miała wynieść kompletny statek ale wybuchła podczas startu. Dziś szczątki LOK można oglądać w MAI Museum in Moscow oraz Korolev School and Energia Museum in Korolev(2).

przypisy:

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Space_Race

2.http://www.friends-partners.org/partners/mwade/craft/soy7klok.htm

Zagadnienia ogólne wprowadzające w problematykę :

http://en.wikipedia.org/wiki/Soviet_Moonshot – Wprowadzenie do Rosyjskiego Programu Księżycowego

http://www.astronautix.com/craft/soy7klok.htm  encyklopedyczny  opis projektu Sojuz LOK (ang.)

LKS – Nieznany wahadłowiec Czełomieja


Pełnowymiarowa makieta http://www.russsianspaceweb.com

Na podstawie artykułu: LKS Vladimir Chelomei’s alternative to Buran (1974-1983)
na: http://www.russianspaceweb.com autor: Anatoly Zak

Pod koniec lat 80-tych rosyjska prasa z typowym dla siebie refleksem ujawniła, że dekadę wcześniej biuro konstrukcyjne Czełomieja prowadziło pracę nad mini- wahadłowcem, który mógłby być ekonomiczną alternatywą dla ciężkiego orbitera US Space Shuttle oraz jego rosyjskiego odpowiednika Burana. Mimo że wiadomość podano z kilkuletnim poślizgiem to nie wspominała tego jak Czełomiej widział przeznaczenie swojego orbitera. Miał być odpowiedzią na program Gwiezdnych Wojen ogłoszonego przez prezydenta Regana. Pragmatyczne wykorzystanie ładowni obejmowało umieszczenie w niej lasera zdolnego zestrzeliwać inne obiekty.

Historia całego projektu sięga lat 60-tych. Po nieudanej próbie opracowania w pełni odzyskiwalnego statku kosmicznego (wahadłowce są odzyskiwalne tylko częściowo) biuro Czełomieja powróciło do koncepcji uskrzydlonego orbitera na początku lat 70-tych. Około roku 75`  Czełomiej zaproponował mniejszy i tańszy odpowiednik wahadłowców USA.

Wczesna koncepcja

W trakcie prac prowadzonych w temacie skorzystał z nowej okazji i nawiązał pracę z Ukraińską Akademią Nauk w zakresie opracowania orbitera będącego w stanie wykorzystywać powietrze z wyższych warstw atmosfery do napędu. Przestudiowano różne koncepcje z których wynoszenie przez samolot nosiciela o zmiennej geometrii skrzydeł  było najbardziej konserwatywnym rozwiązaniem. Rzeczywistość rzeczywistością, więc stanęło na umieszczeniu pojazdu na szczycie rakiety Proton. 20 tonowy wahadłowiec miał mieć 2 osobową załogę, zabierać 4 tony ładunku i 2 tony paliwa na manewry orbitalne. Lądowanie mogło się odbyć na dowolnym standardowym lotnisku przy prędkości około 300km/h. Różnicą w stosunku do amerykańskich wahadłowców było zastosowanie płóz zamiast kół na których lądowanie by się odbywało. Zrezygnowano również z wykorzystania delikatnych płytek żaroodpornych na  rzecz materiału użytego w statkach TKS (wada tych płytek spowodowała katastrofę Columbii w 2003 roku). Jednak co jest najciekawsze- LKS był zaprojektowany do misji załogowych jak i bezzałogowych- automatycznych. W wersji załogowej możliwość awaryjnej ewakuacji było możliwa podczas każdej fazy lotu. Dwie rzeczy które w latach 70tych przewyższały pomysły amerykanów. Pierwsze automatyczne lądowanie wahadłowca USA odbyło się w… 2010 roku. System ewakuacji w wahadłowcach amerykańskich praktycznie nie istnieje poza paroma procedurami mającymi uspokoić opinię publiczną po katastrofie Challengera w 1986 roku.

Osprzęt całego wahadłowca był w dużej mierze zapożyczony od stacji Almaz tego samego konstruktora. Największą jednak zaletą było to, że pomimo niewielkich rozmiarów mógł wykonywać wszystkie zadania stawiane drogim i ciężkim wahadłowcom USA. (powiązany temat Krytyka programu Space Shuttle- angielska wikipedia)

Niestety jak to w branży rozwoju badań kosmicznych największą przeszkodą była polityka. Po przedstawieniu gotowego projektu w 1983 Biuru Politycznemu Czełomiej dostał naganę za prace nieautoryzowane. Jego projekt został odrzucony a sam konstruktor zmarł rok później.

Zapraszam do szerszego zapoznania się z poruszonymi zagadnieniami:

http://www.astronautix.com/craft/buran.htm -Rosyjski program wahadłowców kosmicznych Buran

http://en.wikipedia.org/wiki/Single-stage-to-orbit  -koncepcja w pełni odzyskiwalnego statku kosmicznego SSTO

http://www.astronautix.com/project/almaz.htm – Wojskowe stacje orbitalne ALMAZ

http://www.shuttlepresskit.com/STS-93/REF86.htm    – procedury przerwania misji programu SPACE SHUTTLE