Większe jest lepsze- projekt zaopatrzeniowego statku Progress M2 (1993r.)

Wszystkie dane techniczne z „Progress M2” na astronautix.com

Model statku Progress M2 (http://www.amk-kits.org)

Model statku Progress M2 (http://www.amk-kits.org)

Kosmiczne ciężarówki jakimi są statki Progress to jakość sama w sobie i ciągła historia ich eksploatacji od 1978 roku. Od tego czasu obsługują wszystkie stacje kosmiczne, które znalazły się na orbicie. Moduł serwisowy tego statku został użyty przy budowie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dostarczając dwa moduły (Pirs i Poisk) dla rosyjskiego segmentu. Przez ten czas zdarzyła się tylko jedna awaria, która spowodowała fiasko misji tego statku jednak była to wina rakiety nośnej a nie samego Progressa.

Co dwa porty to nie jeden

Progress to coś więcej niż statek dostawczy i wprowadzenie go do eksploatacji zrewolucjonizowało załogową eksplorację przestrzeni kosmicznej wraz z zamontowaniem drugiego portu cumowniczego na stacjach kosmicznych. Pomimo, że powyższe stwierdzenie mogłoby się wydawać patetyczne jednak stanowi po prostu opis faktu. Progressy umożliwiły długookresowe pobyty na stacjach. Przed ich erą czas jaki astronauci mogli spędzić na orbicie był ograniczony zapasami które przywieźli ze sobą w Sojuzie oraz tymi które znajdowały się na stacji po jej wystrzeleniu na orbitę. W takim układzie rekord pobytu w przestrzeni kosmicznej wynosił 63 dni dla misji Sojuz-18/Salut 4 po stronie rosyjskiej oraz 84 dni dla misji Skylab 4 po stronie amerykańskiej. Możliwość dostarczania dużej ilości zapasów przez pojazdy zaopatrzeniowe dla porównania zaowocowała rekordem 437 dni spędzonych w przestrzeni kosmicznej przez jednego kosmonautę (Sojuz TM-18 dowiózł przyszłego rekordzistę na stację Mir. Lądowanie odbyło się na pokładzie Sojuza TM-20). Rekord ten nie został pobity do dzisiaj.

Współczesny Progress w skali do człowieka. (http://www.space.com/)

Współczesny Progress w skali do człowieka. (http://www.space.com/)

Fajny ale mały

Rosjanie zdawali sobie sprawę z wagi odpowiedniego zaopatrywania stacji, które to doświadczenie rosło w trakcie eksploatacji Mira pokazując mocne oraz słabe strony statku transportowego Progress. Do tych ostatnich należała ograniczona pomimo dedykowanej roli masa zabieranych zapasów. W wersji M która obsługiwała Mira wynosiła ona 2350 kg (źródło). Wprawdzie porównanie ładowności z wahadłowcami byłoby nieporozumieniem jednak dobrze oddaje różnicę w wielkościach zatem warto przytoczyć 24 tony, które mogły one wynieść na orbitę. Lepszym przykładem będzie za to europejski odpowiednik Progressa czyli ATV z ładownością 8 ton dokującego zresztą w tym samym porcie na ISS co ten pierwszy (tylni port modułu Zarja).

Porównanie rozmiarów konkurencyjnych konstrukcji (brakuje Dragona)

Porównanie rozmiarów konkurencyjnych konstrukcji (brakuje Dragona)

Przymierzając się do budowy następcy Mira Rosjanie postanowili wyciągnąć wnioski i zbudować nową większą wersję swojego transportowca. Co jest typowe dla rosyjskiej myśli technicznej to wykorzystywanie elementów, które się sprawdziły ulepszając tylko ten zakres który tego wymagał. Takie podejście ma szereg zalet i jest to rzecz ,którą trzeba w pozytywny wyróżnić w programie kosmicznym naszych sąsiadów. Obniża to koszty wprowadzenia i opracowania nowej konstrukcji, skraca czas prac oraz zapewnia mniejszą awaryjność (brak chorób wieku dziecięcego).  Statek miał zatem posiadać prawie 11metrów długości (na chwilę obecną wersja M1 ma 7m) i  dalej przypominać z wyglądu swojego poprzednika jakkolwiek w bardzo wydłużonej wersji.

Przód pojazdu w oczywisty sposób stanowił system dokujący Kurs. Nie był on jednak zamontowany na charakterystycznym sferycznym i znanym nam module ciśnieniowym a na nowej cylindrycznej części ciśnieniowej o ładowności 6 ton. Ciekawostką jest fakt, że moduł ten mógł zostać zaadaptowany do roli laboratorium i zadokować na stałe do Mira 2 rozbudowując stację. Za wspomnianym modułem znajdowała się klasyczna część serwisowa z panelami fotoogniw. Statek miał być wynoszony rakietą nośną Zenit (Dzisiaj są to rakiety Sojuz).

Progress M2 pod osłoną aerodynamiczną rakiety Zenit (Nowosti Kosmonautiki)

Progress M2 pod osłoną aerodynamiczną rakiety Zenit (Nowosti Kosmonautiki)

No więc gdzie on jest?

Przełomowym czasem dla projektu był rok 1993. Po zaniechaniu budowy Mira 2 Rosja prowadziła intensywne rozmowy w sprawie budowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej z innymi państwami uczestniczącymi w programie. Progress M2 był pierwszą propozycją rozważaną jako statek zaopatrzeniowy. Niestety rok 1993 to katastrofalny stan gospodarki Rosji i zapaść polityczna oraz ekonomiczna połączona z rozpadem Związku Radzieckiego. W tym wypadku o niezrealizowaniu projektu nie zaważyły jednak pieniądze a właśnie sytuacja polityczna. Znaczna część podzespołów statku miała być wytwarzane w Ukrainie. Wobec niestabilności politycznej partnerzy międzynarodowi nie mogli zaryzykować i zawierzyć w ciemno, że współpraca na linii Rosja- Ukraina będzie przebiegała bezproblemowo. Zdecydowano, że rolę statku M2 przejmie MPLM wynoszony na pokładzie wahadłowców.

Pod koniec lat 90tych gdy sytuacja polityczna się ustabilizowała Energia wyszła z propozycją zbudowania na bazie M2 komercyjnego modułu ISS o nazwie Enterprise. Miał on stanowić studio telewizyjne wykorzystywane przez media do tworzenia programów telewizyjnych. Projekt jednak nie znalazł zwolenników. Na chwilę obecną czekamy na modyfikację współczesnego Progressa M1, który będzie nosił oznaczenie MS. 70 kilogramowy komputer Argon zostanie zastąpiony czymś o bardziej rozsądnej masie. Tym samym charakterystyczne sylwetki pojazdów będą nam towarzyszyły jeszcze długi czas…i dobrze. Skoro coś działa po co to zmieniać.

Proponowany moduł Enterprise powstać miał na bazie Progress M2 (www.RussianSpaceWeb.com)

Proponowany moduł Enterprise powstać miał na bazie Progress M2 (www.RussianSpaceWeb.com)

Advertisements

Informacje Orland Krzyżanowski
Witam na blogu tematycznym poświęconemu historii załogowej astronautyki. Wpisy będą miały charakter artykułów z zachowaniem poprawności formalnej w postaci podania źródeł bądź przypisów w wypadku korzystania z czyjejś pracy. W polskojęzycznym internecie nie ma wielu stron traktujących wybrane zagadnienia szczegółowo a dotyczących mniej znanych zagadnień w postaci koncepcji i różnych studiów dotyczących eksploracji przestrzeni kosmicznej w przeszłości.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: